Ham Tutanak Metni

SELMA ALİYE KAVAF (Manisa)Sayın Başkan, Sayın Bakan, değerli milletvekilleri, değerli katılımcılar; 2027'de merkezî yönetim bütçesi yüzde 43,7 artarken Bakanlığın bütçesi yüzde 27,3 artıyor. Bakanlığın merkezî bütçeden aldığı pay 2,80'den 2,48'e iniyor. Aynı bütçe faize her gün yaklaşık 11 milyar lira ödüyor. Bakanlığın bütçesindeki reel artış yüzde 2'nin altında, yatırım ödeneği 10 milyar lira yani toplam bütçenin yüzde 1,5'i. Bakım merkezi, huzurevi ve çocukevleri kurması beklenen bir Bakanlık için bu pay kapasitenin büyümeyeceğini gösteriyor. Aileden başlayalım: Bakanlık 2026'da evlenme hızını binde 7,6'ya çıkarmayı hedeflemişti, tahmin binde 6,5; boşanmada hedef binde 1,7'ydi, beklenen 2,15. Bu sapmanın arkasında gençlerin yaşadığı ekonomik gerçek var: Ağustos verilerine göre İstanbul'da ortalama kira 45 bin lira, Ankara'da 34 bin, İzmir'de 33 bin lira. Net asgari ücret ise 28.075 lira. 3 büyük şehirde de ortalama kira asgari ücretin üzerinde. Evlilik kredisinin kaynağı olan Aile ve Gençlik Fonunun adı bütçe gerekçesinde geçmiyor. Evlenecek Gençlerin Desteklenmesi Projesi'ne yalnızca bir cümleyle değiniliyor. Bu Fonun kaç gence ulaştığını, kullanılan kaynağın detaylarını göremiyoruz. Aile ve Nüfus On Yılı Genelgesi doğurganlığın cumhuriyet tarihinin en düşük seviyesine gerilediğini yazıyor. TÜİK'in sonradan açıkladığı 2025 verisi daha da düşük: 1,42. Doğum yardımı ise 2025 başından bu yana aynı: İkinci çocuk için aylık 1.500 lira. Bütçenin kendi enflasyon rakamlarıyla bu paranın alım gücü yıl sonunda 900 lira dolaylarına düşüyor. Hükûmet 2027 için yüzde 21 enflasyon hedefi koymuş. Doğum yardımını bu oranda bile güncelleyen bir hüküm bütçede yok. Ekim ayında bu yardımı alan yaklaşık 829 bin çocuk var. Yardımın alım gücünü korumasının yolu, tutarı her yıl enflasyona göre güncellemekten geçer. Aileyi doğrudan etkileyen bir başka konu da kumar ve bahis bağımlılığıdır. Yeşilay Danışmanlık Merkezi verilerine göre kumar nedeniyle başvuranların yüzde 80'i 20 ile 40 yaş arasında. Bu, aile kurma ve çocuk büyütme çağındaki yaş grubu. Başvuranların üçte 1'i kumara 18 yaşını doldurmadan başlamış. Devletin 2027'de şans oyunlarından alacağı vergi 104 milyar lira, 2020'deki tutarın 30 katı. Bu tutar evde bakım yardımının 2027 ödeneği olan 109 milyar liraya neredeyse denk. Buna karşılık, bütçedeki Bağımlılıkla Mücadele Programı'nın göstergeleri alkol ve tütünle sınırlı, kumar bağımlılığına dair bir hedef yok. Yaşlılarımıza gelince, TÜİK'e göre 65 yaş üstü nüfus 9 milyon 580 bin, her 4 haneden birinde en az 1 yaşlı yaşıyor. En düşük emekli aylığı 23.552 lira, TÜRK-İŞ'in ekim ayı yoksulluk sınırı yaklaşık 124 bin lira; en düşük emekli aylığı yoksulluk sınırının beşte 1'ine bile ulaşmıyor. Hiçbir sosyal güvencesi olmayan yaşlıya ödenen 65 yaş aylığı ise 7.250 lira, bu tutar açlık sınırının beşte 1'inden az. Bakanlık bu tabloyu düzeltmek yerine "aktif yaşlanma" başlığı altında yaşlıların iş gücüne katılım oranını yükseltmeyi hedef olarak yazmış, 2027 için hedef yüzde 13. Emekli aylığı geçime yetmediği için çalışan yaşlı sayısını artırmayı hedef olarak belirtmek izaha muhtaç bir durum. Yaşlılarla ilgili bir başka konu da Yaşlı Destek Programı. Kanun teklifi bu programın kaynağının belediyelere hangi ölçüyle dağıtılacağını Bakanlığın usul ve esaslarına bırakıyor. Bu kaynak belediyelerin siyasi yapısına göre değil yaşlı nüfus ve ihtiyaç ölçülerine göre dağıtılmalıdır. Çocuklarımıza gelince, TÜİK'in son verisinde çocuklarda yoksulluk ya da sosyal dışlanma riski yüzde 36,8 yani her 3 çocuktan 1'inden fazla ama bütçe gerekçesinde çocuk yoksulluğunu izleyen bir gösterge yok. Bakanlığın çocukların korunması programındaki tek gösterge, sosyal ve ekonomik destek alan çocuk sayısı. 2026'da 195 bindi, 2027'de 200 bine çıkarılması hedefleniyor. 0-6 yaş arası çocuğunu düzenli sağlık kontrolüne götürdüğü için çocuk başına ayda 350 lira veriliyor. Ayrıca, kanun Sayfa: 15 teklifi Sosyal Yardımlaşma Fonundan ders kitabı, taşımalı eğitimde öğle yemeği ve özel eğitim taşıması için Millî Eğitime 51,4 milyar liraya kadar kaynak aktarılmasına yetki veriyor; bu giderler Millî Eğitimin kendi bütçesinden karşılanmalıdır. Engelli bakımında en büyük kalem evde bakım yardımı. Bakanlığın son açıkladığı verilere göre 516 bin kişi yararlanıyor, bekleyen başvuru sayısını bilmiyoruz. Bakım merkezlerinde ise devlet kendi kurumlarına 23,2 milyar lira ayırırken özel bakım merkezlerine 29,4 milyar lira ayırıyor; kamunun bakım kapasitesi artırılmalıdır. Özel eğitimde de 2026 için 615 bin kişi hedeflenmiş, 731 bin kişiye ulaşmış, buna rağmen 2027 hedefi yalnızca 232 bin; ihtiyaç büyürken hedef yerinde sayıyor. Şehit yakını ve gazilere yönelik programda Bakanlığın hedefi 2026'dan 2029'a kadar her yıl yüzde 100, dört yıl boyunca değişmeyen bir yüzde 100; bu, göstergenin bir gelişmeyi ölçmediğini gösteriyor. Onlar için asıl mesele farklı tarihlerde şehit düşenlerin ya da gazi olanların ailelerine farklı haklar tanınması ve bu eşitsizliğin giderilmesidir. Yoksullukla mücadelede sosyal yardımların millî gelirdeki payında 2026 hedefi yüzde 1,1'de kalması bekleniyor, 2029'a kadar hedef yine yüzde 1,2. Millî gelirden yoksula ayrılan pay üç yıl boyunca artmayacaksa yoksulluğun azalmasını beklemek de gerçekçi olmaz. Aynı bütçede Bakanlığın bir yıllık ödeneğinin tamamı 62 milyar günlük faiz ödemesine denk geliyor, bunların da yoksulluğu gidermek açısından dikkate alınması gerekir. Sayın Bakan, yalnızca eleştirmiyoruz, önerilerimiz de var. En düşük emekli aylığını yoksulluk sınırına yaklaştıracak bir takvimi bu bütçeye yazın. Genç çiftler için kira desteğini ve sosyal konutu aile politikasının merkezine koyun. Doğum yardımını her ocak ayında enflasyon oranında artırın. Çocuk yoksulluğunu bir performans göstergesi olarak bütçeye ekleyin. Kumar ve bahis reklamlarına yasak getirin. Şans oyunlarından alınan verginin bir bölümünü bağımlılık tedavisine ayırın. Yaşlı destek programının dağılımını açık ölçülere bağlayın. Bakanlığın yatırım bütçesini bakım kapasitesini büyütecek şekilde artırın. Şehit yakınları ve gaziler arasındaki hak farklılıklarını giderin. Sosyal Yardımlaşma Fonu'nu başka bakanlıkların giderleri için kullanmayın diyor, bütçenin hayırlı olmasını diliyorum.