Ham Tutanak Metni

ELİF ESEN (İstanbul)Teşekkür ediyorum Sayın Başkan. Kıymetli Bakanım, çok kıymetli Bakanlık temsilcileri, bürokratları; hoş geldiniz. Pek çok şey konuşuldu, çok önemli bir Bakanlık tabii, sizin Bakanlığınız çok geniş bir yelpazede doğrudan vatandaşa dokunan, hizmet götüren bir Bakanlık. Ben de olabildiğince bu başlıklardan birkaçını ele almaya gayret edeceğim. Bakanlığınızın 2027 bütçesi için yaklaşık 677 milyar lira ödenek teklif ediliyor, geçen yılın başlangıç bütçesine göre yüzde 27,34 artış demek oluyor bu. Bakanlığınız, dediğim gibi, çok başlıklı bir kaynağı, bir bütçeyi yönetiyor. Ben burada çocuğunu insan onuruna yaraşır şartlarda yetiştirmek isterken bir yandan çalışmak zorunda kalan anneyi, engelli yakınının bakımına ömrünü adarken kendi güvencesinden yoksun kalan bireyi ama özellikle kadını, şiddetten uzak bir ailede yaşamak isteyen kadın ve çocukları özellikle ele alacağım ve bütçenizin hangi güvenceleri sağlayacağını sormak ve konuşmak isteyeceğim konuşma başlıklarımda. Önce bakım emeğinden başlamak istiyorum. Engelli ve yaşlı yakınlarına bakan bireyler yıllarca evlerinden ayrılamıyorlar, çoğu zaman eğitim ve çalışma hayatından da uzak kalıyorlar; gelirlerini ve emeklilik imkânlarını da bu yolda ne yazık ki yitiriyorlar. Bakım ihtiyacı sona erdiğinde ise ellerinde yılların deneyimi var olmasına rağmen bunu tanıyan mesleki statüleri, birikmiş emeklilik primleri veya düzenli bir gelirleri de var olmuyor ne yazık ki doğal olarak. Sayın Bakan, bu konuyu size yazılı olarak da sordum, cevabınızda Temmuz 2026 itibarıyla 488 bin 564 kişinin evde bakım yardımından yararlandığı bilgisini aldık. Önceki cevabınızda Ekim 2025 için bu sayının 519 bin 945 kişi olduğu belirtilmişti. İki cevap arasında 31.381 kişilik bir artış var. Bu değişimin nedenlerini, yeni kabul, ret ve yardımın sona erme gerekçelerini birlikte açıklamanızı sizden rica edeceğim. Bakım verenlerin sigortası ve emekliliği konusunda ise cevabınız diğer bakanlıkların yetki alanına da işaret ediyor. Vatandaşın hayatı, güvenliği ve güvencesi kurumların görev alanlarına bölünerek çözülemiyor ne yazık ki. Âdeta topun birinden diğerine atılması gibi yetki ve sorumluluk karmaşası ve sorumlu sorumsuzlar çıkıyor karşımıza. Aile Bakanlığı bu ortak çalışmaya mutlaka öncülük etmeli vatandaş hayrına ve ölçülebilir, denetlenebilir bir koordinasyon modeli işletebilmelisiniz. Üzerinde çalıştığımız bakım ekonomisi modelinde bakım verenin bakım verdiği sürece konuyla ilgili kapasite geliştirici eğitimler almasını, deneyiminin sertifikalandırılmasını, sosyal güvenlik kapsamına girmesini ve hizmetin uzmanlarca da izlenip denetlenmesini öneriyoruz size. Bakım görevi sona erdiğinde aldığı eğitim ve edindiği deneyim de profesyonel meslek elemanı olarak çalışabilmesini sağlayacak. Bunun için 2027'de pilot uygulama başlatılmasını, maliyetinin ve prim desteğinin Çalışma Bakanlığıyla birlikte bu bütçeye konulmasını talep ediyoruz. Bütçeye ilave edilecek bu tutar tüm engelli aileleri adına bizlerin talebi size çünkü az önce bahsettiğimiz yıllara sari dezavantajları bu sayede onlara haklarıyla teslim edebileceğiz. Engelli ailelerinin nefes almasını sağlayacak, gündüz bakım ve kısa süreli misafir bakım hizmetleri de çeşitlendirilmeli, yaygınlaştırılmalı. Engelli çocuğunun başından ayrılamayan bir annenin kendi ihtiyaçlarına, hatta tedavisine gidebilmesi, dinlenmesi, diğer çocuklarıyla da ilgilenebilmesi gerekiyor. Yaşlı bakımında da ailelere benzer destekler mutlaka sunulmalı, var olanlar arttırılmalı. Engelli vatandaşlarımız için evde bakım ödemesinin ötesine geçecek yaygın sosyal destek ve hizmetler de gerekiyor. Engellilerin toplumsal hayata katılımı ve özel eğitim programına yaklaşık 163,5 milyar lira ayrılmış. Bu kaynağın erişilebilir ulaşım ve hizmetlere erken müdahaleye ve bağımsız yaşama katkısını hangi göstergelerle izleyeceksiniz, bunu merak ediyoruz. Sayfa: 20 Yine, otizmli ve diğer özel gereksinimli çocukların ailelerine değinmek istiyorum: Çocukları büyüdüğünde devam edecek destekleri bilmek istiyorlar. 18 yaş sonrasındaki eğitim, gündüz hizmetleri ve istihdam geçişi için kurumlar arası bir planlama mutlaka hazırlanmalı. Engelli bireyin kendi tercihlerini ve toplumsal hayata katılımını esas alan hizmetlerin il bazında kapsamını açıklamanızı rica ediyoruz yine. Sayın Bakan, TÜİK verilerine göre çocukların yüzde 36,8'i yani -gerçekten az önce Sayın Vekil de bahsetti- her 3 çocuktan 1'inden fazlası yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında, bu çok büyük bir sayı. Yoksulluk arttıkça bundan çocuklar da büyük zarar görüyorlar. Çocuk programına ayrılan yaklaşık 76,5 milyar liranın hangi ihtiyacı, ne ölçüde karşılayabileceğini ya da öncelleyeceğini de bilmek istiyoruz. Daralan gelirlerle daralan beslenme çantalarının evlatlarımızın bedenlerini de dar kalıplara sıkıştırmasını istemiyoruz. Ücretsiz okul yemeği için Millî Eğitim Bakanlığıyla ortak finansman ve uygulama planları hazırlanmalı, kreş desteği özellikle düşük gelirli ve tek ebeveynli aileler için erişilebilir olmalı. Sosyal ve ekonomik destek hizmetinde ödeme tutarının yanında uzman başına dosya sayısını, ziyaret sıklığını ve çocukların eğitimde kalmasını sağlayan, katkı sağlayan kriterleri dikkate almalı, bizlere açıklamalısınız. Bir de devlet korumasında büyüyüp kurumdan ayrılan gençlerimiz var. Şerhimizde bu gençlerin barınma, eğitim, istihdam ve psikososyal destek bakımından en az 25 yaşına kadar izlenmesini öneriyoruz. Kurumdan ayrılmadan önce her genç için hazırlanacak geçiş planı mutlaka oluşturulmalı, kurumdan çıkış sorumluluğun sonlanması anlamına gelmiyor, bu mutlaka dikkate alınmalı Sayın Bakan. Yıllarca devlet korumasında olan genç, dışarı çıkıp tek kaldığında tabiri caizse sudan çıkmış balık gibi oluyor. Gencin nerede yaşayacağı, eğitimini nasıl sürdüreceği, işe yerleşene kadar geçimini nasıl sağlayacağı belirlenmeli, izlenmeli. Bir sorun yaşadığında ulaşacağı sorumlu uzman da belli olmalı. Bakanlığınızın bu takip için 2027'de kaç gence, hangi hizmetlerle ulaşmayı planladığını ve ne kadar kaynak ayırdığını öğrenmek istiyorum çünkü tüm bunlar için yetkin sosyal hizmet uzmanlarına da ihtiyacınız var ve pek çok sosyal uzmanı sizden iş beklentisinde, bütçede mutlaka onlara yer ayrılmalı. Sosyal risk haritası çalışmanızı değerli buluyoruz ancak dezavantajlı bölgelere yönelik verilerin her çocuğa ulaşmayı önemsemesini, güvence altına almasını da mutlaka öneriyoruz. Kahramanmaraş'taki okul saldırısı, babası Emniyet Müdürü, annesi öğretmen olan bir çocuğun hayatında da ağır risklerin gelişebildiğini bize gösterdi. Ailenin mesleği veya gelir düzeyi çocuğun ve çevresindeki çocukların güvende olduğunun garantisi anlamına gelmiyor. Biz Ulusal Çocuk İzlem Sistemi'ni öneriyoruz birkaç yıldır. Bu kapsamda, her hanedeki çocuğa düzenli ziyaretlerle ulaşılmasını öneriyoruz. Okul, sağlık ve sosyal hizmet birimleri mutlaka birlikte çalışmak zorunda. Komisyonlarda ve geçen seneki bütçe görüşmelerinde defalarca, tabiri caizse dilimizde tüy bitecek kadar anlattığımız, üstelik Suça Sürüklenen Çocuklar Komisyonundaki hocalarımızın da ÇETUS aracılığıyla çok benzerini önerdiği bir sistemi 2027 bütçesinde görmek isterdik. Kadına yönelik şiddete de değinmek isterdim çünkü çok can yakan bir konu, arkadaşlarımız değindi, ben mecburen -sürem bitiyor artık- değinemeyeceğim. Bunu Genel Kurulda da sıkça ifade etmeye devam edeceğiz. Bütçenizin vatandaş adına ifade etmeye yetiştiremediğim daha birçok derde deva olmasını gönülden temenni ediyorum. Hayırlı olsun, bereketli olsun.