Büyükşehir belediyeleri kanunutasarısı (s.s.619)

CHP GRUBU ADINA YAŞAR TÜZÜN (Bilecik)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; görüşmekte olduğumuz Büyükşehir Belediyesi Kanunu Tasarısının 24 üncü maddesi hakkında Cumhuriyet Halk Partisi Grubum ve şahsım adına söz almış bulunuyorum.

Değerli arkadaşlar, bu yasanın en önemli maddelerinden biri de bu 24 üncü maddedir. Demokratik sistemin önemli bir unsuru olarak çoğulculuğun, katılımcılığın, yerel ve ulusal menfaatların uzlaştırılmasında halkın tercih, talep ve beklentilerinin yönetime yansıtılmasında, elbette, büyükşehir belediyelerinin önemi çoktur ve önemli bir rolü vardır.

Günümüz itibariyle yaşanan hızlı ve çarpıcı iktisadî, sosyal ve teknolojik gelişmeler, belediye hizmetlerinin sunulmasında ve belediye organlarının yönetilmesinde yetersiz kalmış, yeni düzenlemelerin gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu nedenle, büyükşehir belediyelerinin ekgelir kaynakları ve genel bütçeden aldığı payların yüksek olması, gelişmekte olan kentleri büyükşehir belediyesi olmaya özendirmektedir; yani, şu anda mevcut 16 büyükşehir belediyemiz var ve belki de, nüfusu 200 000'i geçen tüm il belediyeleri büyükşehir belediyesi olmak istemektedirler.

Değerli arkadaşlarım, görüşmekte olduğumuz kanun tasarısının 24 üncü maddesi, büyükşehir belediye giderlerini içermekte olup, maddeyle büyükşehir belediyesinin giderleri tespit edilmekte ve gider çeşitleri ayrıntılı olarak sayılmaktadır.

Devlet Planlama Teşkilatının hazırlamış olduğu Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planının istatistikleri doğrultusunda hazırlanan raporlarda, 1983 ve 1988 yılları arasında büyükşehir belediyelerinin, gerçekleşen borçlanma dahil, gelir ve harcama dengesi yıldan yıla farklılaşmakla birlikte, her yıl, gelirler ile giderler arasında da ortalama yüzde 15 ilâ yüzde 20 açık bulunmaktadır. Bu oran, belediyelerde malî kriz olarak nitelendirilebilecek bir durum olmadığını göstermekle birlikte, yerine getirilmesi gereken görevlerin gerçekleşme oranı bakımından yapılacak bir değerlendirmedir ve büyükşehir belediyelerinde finansman kaynaklı sıkıntıların yönetsel kriz ortamı yarattığını da ortaya koyacaktır.

Değerli arkadaşlarım, büyükşehir belediyesi harcamaları, bütçe yapısına göre, cari, yatırım ve transfer harcamaları olmak üzere üç başlıktan oluşmaktadır. Tabiî ki, borç harcamalarındaki giderlerin ağırlığı da, personel giderlerindedir. Cari harcamaların ağırlıklı kalemini oluşturan personel giderleri, büyükşehir belediyelerinin de en büyük sorunlarından biridir. Belediyelerin siyasî kurumlar olması, her siyasî dönemde geçici işçi statüsünde eleman alımına, daha sonra da bu elemanların kadroya dönüştürülerek, yerlerine yeni geçici işçiler alınmasına yol açmaktadır.

Türkiye'de, büyükşehir belediyeleri, teknik, malî ve ekonomik açıdan yapılabilir nitelikte olmayan bazı projelerde de, siyasî tercihlerini kullanarak, özellikle İller Bankasından, yine, Hazine Müsteşarlığından borç ya da Müsteşarlık garantörlüğünde dışborç kullanarak, uzun vadede borçlanmışlardır. Kullandıkları bu borç, uzun vadede olması münasebetiyle, daha sonra gelen belediye yönetimlerini sıkıntıya sokmakta ve borç batağına saplamaktadır. Dolayısıyla, yeni gelen büyükşehir belediye başkanları ve belediye yönetimleri, geçmişe dönük olan borçlarını ödeyememekte ve şu anda, Hazine garantisiyle dış kredi alan belediyeler yüzünden, 7-8 belediye yüzünden 3 215 belediye, bu dış krediden faydalanamamaktadır.

Değerli arkadaşlarım, yine, büyükşehir belediyelerinin dış kredi kullanımına ilişkin esas ve usulleri de, kamu kredilerini kredi piyasasına yönlendirme işlevi yüklenilerek, kısa sürede yasal düzenlemeye bağlanmalıdır. Yerel yönetimlerin kamu kredisi kullanımı genişletilmeli; ancak, İller Bankası, hem finansman hem de yatırım bakımından güçlendirilmeli ve yeniden düzenlenmelidir.

Değerli arkadaşlarım, bir haftadır yerel yönetimlerle ilgili düzenlemeler yapıyoruz. Aslında, benim bir önerim de şu: Genel Kurulda, özellikle İktidar Partisi tarafından da inanılmaz yoğunlukta önerge verilmekte. Genel Kurul, komisyon görevini yerine getirmeye başladı. Artık, komisyonların kaldırılması gerektiğine inanmaya başladım; yani, Genel Kurul, bu kadar, komisyon gibi görev üstlenecekse, başta İçişleri Komisyonunun, Plan ve Bütçe Komisyonunun hiçbir anlamı ve önemi olmadığını düşünüyorum; tabiî, eğer Genel Kurul komisyon görevi yapacaksa.

SADULLAH ERGİN (Hatay)Katılımcılık bu.

YAŞAR TÜZÜN (Devamla)Değerli arkadaşlarım, bu anlamda, özellikle Yerel Yönetimler Kanununda, Büyükşehir Belediyeleri Kanunu Tasarısında, İktidar Partisi tarafından aşırı derecede önerge verilmiştir; tabiî ki, birçoğu da kabul edilmiştir. Böylece, verilen önergeler doğrultusunda, 16 tane, yeni, yerel yönetimde söz sahibi olacak, padişah noktasında olacak arkadaşı da yaratmış bulunuyoruz.

Büyükşehir belediye başkanlarımıza baktığımızda, geçmişte, bir defa kazanıp da kaybeden belediye başkanı yoktur. Geçtiğimiz il belediye başkanları toplantısında da söyledim; üç defa, dört defa, beş defa üst üste kazanan belediye başkanlarımız vardır. Bunların seçim kazanmalarının altında yatan temel sebep ise, bütçeden aldıkları paydır.

Değerli arkadaşlarım, bakın, bir örnek vereceğim. 3030 sayılı Kanun hükümlerine tabi büyükşehir belediyelerinin payları -alfabetik sıraya göre gideceğim için, alfabetik sıralamanın başında, Adana Büyükşehir Belediyesi var- alması gereken pay, yüzde 4,1 üzerinden -Nisan 2004 payını söylüyorum değerli arkadaşlar- 1 trilyon 825 milyar lira. Küsuratları var, onları okumuyorum. 1 130 000 nüfusu var Adanamızın. Merkezden alacağı pay 730 milyar lira. Bu, alacağı payın yüzde 40'ı; yüzde 60 olarak alacağı pay da 4 trilyon 300 milyar lira. Dolayısıyla, Nisan 2004 tarihinde, Adana Büyükşehir Belediyemizin, büyükşehir olmasından kaynaklanan, aldığı para, 5 030 812 850 000 lira.

Değerli arkadaşlarım, 16 büyükşehir belediyesi, 3 215 belediyenin maddî imkânlarını kullanmaktadır. Yani, büyükşehir sınırları içerisinde yaşayan vatandaşlarımız ile normal ilde yaşayan, ilçede yaşayan, Çorum'da, Nevşehir'de, Trabzon'da, Zonguldak'ta, Bilecik'te yaşayan vatandaşlarımız arasında beşte 1 gelir farkı söz konusudur. Bunun nedeni nedir, bilemiyorum; ancak, esas olarak, şahsî düşüncemi soracak olursanız, ben, bu ayırımcılık ve bu farktan dolayı, 3030 sayılı Büyükşehir Belediyeleri Kanununa kökten karşıyım. Yani, büyükşehirde yaşayan vatandaşımız, kişi başına düşen miktarı, bir ilde, bir ilçede, bir beldede yaşayan vatandaşımızdan 5 kat daha fazla alıyor arkadaşlar. Dolayısıyla, büyükşehir belediye başkanlığını bir şekilde kazanan arkadaşlarımızdan, en az iki dönem, üç dönem, dört dönem, hatta beş dönem başkanlık yapanlar var.

Değerli arkadaşlarım, tabiî ki, bu hafta içerisinde, bu görüşmelerde, çeşitli tekliflerimizi yine gündeme getirdik, özellikle önergelerimizle bu yasanın çıkmasına katkı vermeye çalıştık; ama, Adalet ve Kalkınma Partisinin değerli üyelerinin oylarıyla, maalesef, önergelerimiz reddedildi.

Eğer, yerel yönetim diyorsak, yerinden yönetim diyorsak, reform niteliğindeki bir tasarının 3 215 belediyeye sunulmasını istiyorsak, bu ülkede, yerel yönetimler bakanlığı mutlaka kurulmalı ve bu sorunları kökten giderebilecek, yerel yönetimleri birinci dereceden ilgilendirecek bu bakanlık hayata geçirilmelidir. Cumhuriyet Halk Partisi olarak da biz, yerel yönetimler bakanlığına çok sıcak bakıyoruz; yapacağınız yeni düzenlemede her türlü katkı ve desteği vermeye hazırız.

Arkadaşlar, mevcut belediyelerin durumları Genel Kurulumuzda, maalesef, hiç görüşülmedi. Yani, bu hafta yapmış olduğumuz müzakerelerde, mevcut belediyelerin borçları hiç gündeme gelmedi. Belediyelerimiz borç batağı içerisinde. Bunlar için yeni bir düzenlemenin mutlaka yapılması gerekiyor. Özellikle, İktidar Partisinin dışında kazanan belediye başkanlarımız daha büyük sıkıntı çekmektedirler. Yeni düzenlemenin bu anlamda yapılması büyük önem kazanıyor.

Değerli arkadaşlarım, 58 inci hükümet, Adalet ve Kalkınma Partisi Hükümeti döneminde, yine bildiğiniz gibi, genel idareden alınan yüzde 6'lık pay yüzde 5'e düşürülmüştür. Bu, zannediyorum, 2003 yılı için geçerliydi. İnşallah, 2004 yılında bu pay, yine, yüzde 5'ten yüzde 6'ya çıkarılır; hatta, önümüzdeki yıllarda, genel bütçeden aldığı pay daha da fazlalaştırılır diye düşünüyorum.

Değerli arkadaşlarım, bugün, üzerinde durduğumuz, özellikle şahsımın üzerinde durduğu önemli bir konu da, bu büyükşehir belediyelerinin yeniden yapılandırılmasıyla ilgili 7 nci maddede verilen önerge 11 inci maddede değiştirilmiştir. Bunun sebebinin ne olduğunu bir türlü öğrenmiş de değilim. "Büyükşehir belediye meclisi üyelerinin kararıyla belediye başkanları yetkilerini alt kademelere devredebilir" diye bir önerge vermiştiniz; bu kabul edildi. Arkadan, hemen bu önerge değiştirildi. Verilen önergede deniyor ki "büyükşehir belediyelerinin 7 nci maddeye göre ilçe ve alt kademe belediyelerine görevlerini devretmeleri için, büyükşehir belediye başkanının uygun görüşü aranır" veya "alınır." Şunu söylemeye çalışıyorum: Yüce milletin en büyük çatısı burası. Bu çatı altında kararlar alınıyor. Bu kararlara dışarıdan müdahale edilmesine hiçbir zaman müsaade etmememiz gerekir diyorum. Eğer, bir önceki maddede böyle bir önergeyle böyle bir karar alınıyorsa, bir sonraki maddede bu önerge verildi, niye değişti, bunu da merak ediyorum. Özellikle, grup başkanvekilimiz tarafından veya Sayın Bakanımız tarafından bu önergenin açıklanmasını talep ediyorum.

Değerli arkadaşlarım, dört gündür gerek Başkanlık Divanında gerekse Genel Kurulda Cumhuriyet Halk Partisinin ve şahsımın belediyelerle ilgili düşüncelerini aktardım. Takdir Yüce Genel Kurulundur diyor; beni dinlediğiniz için hepinize teşekkür ediyor, Genel Kurula saygılar sunuyorum. (CHP sıralarından alkışlar)