Ceza Muhakemesi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi

Adli yargılanma hakkı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. Maddesinde hüküm alına alınmış temel insan haklarından biridir. Anayasamızın 36. maddesinde de düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsurlarından biri de savunma hakkıdır.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6.maddesinin 3. fıkrasında "savunma hakkı bağlamındaki asgari haklar" hüküm altına alınmıştır. Adı geçen hüküm şu şekildedir:

"Bir suç ile itham edilen herkes aşağıdaki asgari haklara sahiptir: a) Kendisine karşı yöneltilen suçlamanın niteliği ve sebebinden en kısa sürede, anladığı bir dilde ve ayrıntılı olarak haberdar edilmek; b) Savunmasını hazırlamak için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olmak; c) Kendisini bizzat savunmak veya seçeceği bir müdafinin yardımından yararlanmak; eğer avukat tutmak için gerekli maddi olanaklardan yoksun ise ve adaletin yerine gelmesi için gerekli görüldüğünde, resen atanacak bir avukatın yardımından ücretsiz olarak yararlanabilmek; d) İddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı koşullar altında davet edilmelerinin ve dinlenmelerinin sağlanmasını istemek; e) Mahkemede kullanılan dili anlamadığı veya konuşamadığı takdirde bir tercümanın yardımından ücretsiz olarak yararlanmak. "

Bahsi geçen hükmün de ihtiva ettiği üzere bir suç ile itham edilen herkesin kendisini bizzat savunma veya seçeceği bir müdafinin yardımından yararlanma hakkı bulunmaktadır. Aynı hak, ulusal mevzuatımızda da düzenlenmiştir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 149. maddesine göre; şüpheli veya sanık soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafinin hukuki yardımından yararlanabilir; kanuni temsilcisi varsa, o da şüpheliye veya sanığa müdafi seçebilir.

Ceza Muhakemesi Kanununun 154. Maddesin de, müdafii ile görüşme düzenlenmiştir. Buna göre; "Şüpheli veya sanık, vekâletname aranmaksızın müdafii ile her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilir. Bu kişilerin müdafii ile yazışmaları denetime tâbi tutulamaz."

Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmelik, müdafi ile görüşme hakkını düzenlemiştir. Ancak ilgili Yönetmeliğin 20. Maddesinin son fıkrasında "Hükümlü, vekâletnamesi olmayan avukatlarıyla, avukatlık mesleğinin icrası çerçevesinde en çok üç kez görüşme hakkına sahiptir." denilmektedir.

Mevcut mevzuat hükümleri kapsamında CMK müdafisi; hükümlü ve tutuklularla görüşme hususunda, vekâletnamesi olmayan avukat statüsünde işlem görmektedir. Bu nedenle, hükümlü ve tutukluların savunma hakkı kısıtlanmaktadır.

Değişiklikler ile, CMK gereğince müdafi olarak atanan avukatların tabi olduğu vekaletnamesiz avukat statüsünün değiştirilmesi amaçlanmıştır. Adil yargılanma hakkının tam manasıyla erişilebilir bir hak olabilmesi için CMK gereğince görevlendirilen müdafinin tutuklu ve hükümlü ile görüşmesi yönetmelik ile sınırlandırılması sonlandırılmıştır.