Kamu denetçiliği kurumu kanunu tasarısı (s.s 1206)

ALİ KEMAL DEVECİLER (Balıkesir)Evet.

BAŞ­KAN - Buyurun.

ALİ KEMAL DEVECİLER (Balıkesir)Sayın Baş­kan, değer­li üyeler; görüş­mek­te ol­duğumuz 1206 sıra sayılı kanun tasarısının "Kamu Denet­çiliği Kurumu uz­man­lığı" baş­lık­lı 26 ncı mad­desiy­le il­gili ver­miş ol­duğumuz öner­ge hak­kın­da söz al­mış bulun­mak­tayım; hepinize say­gılarımı, sev­gilerimi sunuyorum.

1206 sıra sayılı kanun tasarısının en önem­li mad­delerin­den birisi de Kamu Denet­çiliği Kurumu uz­man­lığıdır. Kamu Denet­çiliği Kurumu uz­man­lığına atan­ma şart­ları, en az üç yıl çalış­mak, olum­lu sicil al­mak kay­dıy­la, açılacak yeter­lik sınavın­da gir­meye hak kazanan­lar arasın­dan İn­giliz­ce veya yaban­cı dil tes­pit sınavın­da en az (C) düzeyin­de puan al­ması, ulus­lararası kabul gör­müş dil seviye tes­pit sınav­ların­dan bu veya bu puana denk puan alın­ması gerek­mek­tedir; ben­ce olum­ludur. Az ev­vel, Kamu Denet­çiliği Kurumu yar­dım­cılığı sınavın­da da, atamasın­da da ay­nı şeyin konul­masını söy­lemiş­tim; burada konul­duğunu görüyoruz. Yine, uz­man yar­dım­cılık­larının mes­leğe alın­maları, yetiş­tiril­meleri ve yeter­lik sınavının şek­li ile uz­man, uz­man yar­dım­cılarının görev ve yet­kileriy­le il­gili de -yine, az ev­vel söy­lemiş­tim- esas bir yönet­melik düzen­len­mesi lazım. Çıkarılacak bu yönet­meliğe göre bun­ların görev ve yet­ki alan­larının belir­len­mesi gerek­mek­tedir.

Om­buds­man­lık kurumunun özel­lik­lerin­den bah­set­mek is­tiyorum. Om­buds­man, or­taya çıkışın­dan beri, geliş­miş ül­keler­de ol­duğu gibi, geliş­mek­te olan ül­keler­de de hukuk dev­letinin güç­len­diril­mesi ve demok­ratik­leş­menin bir elemanı olarak or­taya çık­mış­tır. Kurumun popülaritesinin art­ması nedeniy­le, neredey­se, yar­gı dışın­da oluş­turulan her şikâyet mer­cii "om­buds­man" olarak anıl­maya baş­lan­mış, böy­lece de kurum konusun­da bir kav­ram karışık­lığı ol­duğu iz­lenimi veril­miş­tir. Bugün, ulus­lararası düzey­de, dev­let düzeyin­de ve yerel yönetim­ler düzeyin­de görev yapan om­buds­man­ların yanın­da, ih­tisas om­buds­man­larına; as­kerî, tüketici, çocuk, sinema, basın om­buds­man­ları gibi ticarî om­buds­man­lara; ban­ka, sigor­ta, taşımacılık om­buds­man­ları gibi ve bulun­duk­ları yer­lere göre aile ve üniver­site om­buds­man­larına da bazı ül­keler­de rast­lan­mak­tadır. An­cak, bir denetim kurumunun om­buds­man­lık modeli içerisin­de sayılabil­mesi için üç temel özel­liğe sahip ol­ması gerek­mek­tedir. Bu özel­lik­leri, görevinin tamamın­dan, yet­kilerin­den ve statüsün­den kay­nak­lan­mak­tadır. Bir­birini tamam­layan bu üç özel­lik­ler, birey hak ve öz­gür­lük­lerinin korun­masına yönelik şikâyet­lerin gideril­mesin­de baş­vurulan diğer bütün sis­tem­ler­den onu fark­lı kıl­mak­ta ve om­buds­mana belir­gin bir üs­tün­lük sağ­lamak­tadır.

Om­buds­manın görevi, kamu otoriteleri ile birey­ler arasın­daki iliş­kiler nedeniy­le or­taya çıkan sorun­lar­la il­gilen­mek­tedir ve bu sorun­ları çöz­mek­tir. Om­buds­man, kamu yönetimine kar­şı birey­lerin şikâyet­lerini kabul et­mek­te ve yaratılan sorun­lara bir çözüm getir­me çabasına giriş­mek­tedir. Kamu otoriteleri, hep bir­lik­te ya da seçenek­li olarak dev­let, yerel yönetim­ler ve bağım­sız kamu yönetim ve mües­seseleri om­buds­manın görev alanına gir­mek­tedir, bun­ların tamamı. Bu durum­da om­buds­manın görev­leri, om­buds­manın görev alanına giren konular, om­buds­manın görev alanına giren kuruluş­lar olarak ayırıma tabi tutularak değişik ül­keler­den de ör­nek vererek açık­lamak is­tiyorum siz­lere. Om­buds­manın görev alanına giren konular­dan bah­set­mek ve siz­lere bil­gi ver­mek is­tiyorum.

Om­buds­manın kamu otoriteleri ile birey arasın­daki iliş­kiler­de müdahale et­tiği alan, kurumun uy­gulan­dığı ül­keler­de kap­sam değişik­liğine uğ­ramak­tadır. Kurumun çık­tığı ül­ke olan İs­veç'te om­buds­manın görevi, in­san hak ve öz­gür­lük­lerinin korun­ması olarak belir­len­miş­ken, İn­gil­tere'de bu görev yurt­taşın kötü yönetime kar­şı korun­ması, Fran­sa'da ise yurt­taş ile yönetim arasın­daki iliş­kilerin iyileş­tiril­mesi ile yönet­sel iş­lem­ler­de hak­kaniyetin sağ­lan­ması olarak or­taya çık­mış bulun­mak­tadır. Bugün bir­çok ül­kede om­buds­man­lar bu görev­leriy­le bir­lik­te, sadece bir ya da iki alan­da sorum­lu olarak bu görev­lerini yürüt­mek­tedir­ler.

Yasamıza göre düzen­leme yapıl­mış 10 un­cu mad­dede; ama, ben­ce, tabiî ki, om­buds­manın hukuk­çu ol­maması, zorun­lu ol­maması burada önem­lidir. 10 un­cu mad­dede sadece hukuk­çular­dan değil de, dört yıl­lık eğitim veren hukuk, siyasal bil­giler, ik­tisadî ve iş­let­me…

(Mik­rofon otomatik cihaz tarafın­dan kapatıl­dı)

BAŞ­KAN - Buyurun Sayın Deveciler; konuş­manızı tamam­layınız.