Gıdaların üretimi, tüketimi ve denetlenmesine dair 560 sayılı kanun (s.s.428)

AK PARTİ GRUBU ADINA ALİM TUNÇ (Uşak)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun Tasarısı üzerinde AK Parti Grubu adına söz almış bulunmaktayım; Yüce Meclisi ve bizleri televizyonları başında izleyen halkımızı saygıyla selamlıyorum.

560 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hazırlanırken, ülkemizde mevcut ve geniş ölçüde şikâyet nedeni olan bu alandaki yetkilerin dağınıklığı ve kargaşanın ortadan kaldırılması hedef alınmış ve yetkiler iki bakanlıkta toplanmıştır. 1995 yılından itibaren, söz konusu kanun hükmünde kararname hükümlerinin uygulanmasına başlanmış ve bu kapsamda çıkarılan Gıda Üretim ve Satış Yerleri Hakkında Yönetmelik hükümleri gereğince uygulamalar yapılmıştır; ancak, bu konuda yeterli başarı sağlanamamıştır. Yetki kargaşası devam etmektedir.

Sağlık Bakanlığı ile Tarım ve Köyişleri Bakanlığının yetki ve sorumluluk alanında bulunan Türk gıda mevzuatının tek mevzuat altında toplanarak, Avrupa Birliği standartları ve Dünya Sağlık Örgütü sözleşmeleriyle uyumlu hale getirilmesi, verimliliğin artırılması ve gıda hizmetlerinin disiplin altına alınması amacıyla gıda hizmetlerinin tek elde toplanması kararlaştırılmıştır.

Her iki bakanlığın mutabakatıyla hazırlanan Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun Tasarısı 4.12.2002 tarihinde Bakanlıkça tali komisyon olarak Tarım Orman ve Köyişleri Komisyonuna, esas komisyon olarak da Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonuna gönderilmiştir.

Değerli arkadaşlar, her iki komisyonda da altkomisyonlar kurulmuş olup, kanun tasarısının komisyonlarda görüşülmesinde, ilgili tüm tarafların görüş, öneri ve katkıları yer almıştır. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan kanun tasarısı hakkında, Dış Ticaret Müsteşarlığı, Devlet Planlama Teşkilatı, Avrupa Birliği Genel Sekreterliği, İçişleri Bakanlığı, Millî Güvenlik Kurulu, Maliye Bakanlığı başta olmak üzere ilgili tüm kurum ve kuruluşların görüş, öneri ve katkılarından yararlanılmıştır.

Değerli arkadaşlar, dünyada teknolojinin gelişmesiyle birlikte toplumun yaşam seviyesinde artan oranda bir yükselme olmuştur. Buna paralel olarak, gıda üretim ve tüketiminde yeni eğilimlerin ortaya çıktığı, günümüz tüketicisinin daha ziyade işlenmiş gıda maddelerine yöneldiği ve bu nedenle gıda sanayiinde oldukça büyük bir gelişme olduğu gözlenmektedir. Tabiî ki, bu durumda, tüketime sunulan çok sayıda gıda maddesinin kontrolünün de büyük önem arz ettiği malumdur.

Kanun hükmünde kararnameyle, gıda maddelerinin teknik ve hijyenik şekilde üretim, işleme, muhafaza, depolama, pazarlama ve halkın gereği gibi beslenmesini sağlamak, üretici ve tüketici menfaatları ile halk sağlığını korumak üzere, gıda maddelerinin üretiminde kullanılan her türlü ham ve yardımcı maddeler, mamul ve yarı mamul gıda maddeleri ile yan ürünlerinin özelliklerinin tespit edilmesi, gıda maddeleri üreten işyerlerinin asgarî teknik ve hijyenik şartlarının belirlenmesi, denetimin yapılması ve gıda maddeleriyle ilgili hizmetlere dair esas ve usullerin belirlenmesi gerekmektedir.

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; bu tasarıyla getirilen yenilikler nelerdir, bizlere neler getiriyor, biraz da bundan bahsetmek istiyorum.

Tasarı, kapsam itibariyle, uluslararası gıda düzenlemeleriyle entegre olup, Avrupa Birliğinin, özellikle 178-2002 IIC sayılı Gıda Tüzüğüyle uyumludur.

Tasarı, hiç şüphesiz ki, Türk gıda sektörüne açılımlar getirecek, Türk Halkına güvenli gıda sunumunu mümkün kılacak, tarımsal ve çevre kaynaklarının sürdürülebilir olmasını sağlayacak pek çok önlemler getirmektedir.

Tasarı, bir çerçeve yasa olup, gıdaların üretimi, tüketimi ve denetlenmesine ilişkin muhtelif tanımları, prensip ve kuralları belirlemektedir. Gıda hizmetlerinin usul ve esasları, tasarının kapsamında işaret edilen yönetmelikler hazırlanacaktır.

560 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre, gıda maddeleri üreten işyerlerinin denetimi Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından, gıda maddeleri satış yerlerinin denetimiyse Sağlık Bakanlığı tarafından yapılırken, yeni düzenlemeyle, gıda maddeleriyle ve gıdayla temas eden madde ve materyalleri üreten ve satan işyerlerinin denetimlerine ilişkin usul ve esaslar Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından belirlenecektir. Yani, yıllardır üzerinde tartışılan yetki karmaşası bu tasarıyla tek bakanlığa verilerek ortadan kaldırılacaktır.

Değerli arkadaşlar, uluslararası gelişmeler ve Avrupa Birliğinin gıda yasasındaki gereklilikleri de gözönüne alınarak, risk analizi, bilimsel komiteler, izlenebilirlik, bildirimler gibi konulara hüküm getirilerek, AB ilkeleriyle birliktelik hedeflenmiştir; böylelikle, Avrupa müktesebatına uyum sağlanacaktır.

Gıda işyerleri, gıda işletmecileri, işyeri sorumluluğu hakkında çeşitli düzenlemeler yapılarak, kurumsal gelişmelere yol açacak hükümler getirilmiştir. Eklenen tanımlar içerisinde, gıda endüstrisinin önünü açmak üzere, organik gıdalar, fonksiyonel özel beyanlı gıdalar, takviye edici gıdalar, özel tıbbî amaçlı diyet gıdalara ilişkin yeni tanımlar getirilmiştir.

İnsan sağlığının korunması ve gıda güvenliğinin sağlanması amacıyla çeşitli hükümler getirilmektedir. Tüketici haklarının korunmasına ilişkin yeni ve etkili hükümler getirilmiştir. Tüketiciler, gıda maddesini üreten, ithal eden ve satan gerçek veya tüzelkişiler tarafından bilgilendirilecek, tüketicilerin yanıltılması ya da yanlı yönlendirilmesi önlenecektir.

Bakanlığın yetkilendireceği kamu veya özel kuruluşlar tarafından kontrol ve sertifikasyon işlemleri yapılabilecektir. Böylece, gıda endüstrisinin normlarında ve işlevinde gelişme görülecektir.

Türk gıda kodeksinin hazırlanması ve denetlenmesinde görevli olmak üzere, ulusal gıda kodeksi komisyonu kurulmasına... Komisyon, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, ilgili kurum ve kuruluşlar ile üniversite öğretim üyelerinden teşekkül etmiştir. Bu, yeni bir gelişmedir. Gerçekten, bu komitelerle, diğer bilimsel komiteler kurulması da öngörülmüştür tasarıyla. Böylelikle, yeni gelişmelere örnek olacak, bu kanunlarla, üreticilerimizin ve tüketicilerimizin önü açılarak onlara kolaylık sağlanacaktır. Yine, reklam ya da tanıtımın, tüketiciyi yanıltacak yönde olmaması için tedbirler alınmıştır, yasal düzenlemeler yapılmıştır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca belirlenen gıda düzenlemelerine ve uygulamalarına dair, görüş, öneri ve katkı sağlamak üzere, yine ulusal gıda meclisi oluşturulmuştur. Meclis, ilgili bakanlıklar, Dış Ticaret Müsteşarlığı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve Türk Standartları Enstitüsünden iştirak edecek temsilciler ile üniversitelerin gıda, bitki ve hayvan sağlığıyla ilgili öğretim üyeleri, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Türkiye Esnaf ve Sanatkârlar Konfederasyonu, Gıda İşverenleri Sendikası, sektör temsilcileri, sivil toplum örgütleri ve meslek odaları temsilcilerinden meydana gelecektir.

Sularla ilgili hükümlerin kapsamı genişletilmiştir. Bu hükümler, doğal kaynak, doğal maden, içme, işlenmiş kaynak ve işlenmiş madensuyu, tıbbî sular ile yapay sodaların uygun bir şekilde ambalajlanması ve sularının satış esaslarıdır.

Değerli arkadaşlar, hürriyeti bağlayıcı cezalar ile ağır para cezalarından oluşan adlî cezalar, idarî para cezasına çevrilmiştir. Böylelikle, idareye etkinlik kazandırılmıştır; ancak, eylemin büyüklüğü durumunda, sağlığın korunmasıyla ilgili yükümlülükleri yerine getirmeyenlere, adlî ceza olarak, hürriyeti bağlayıcı ceza ve ağır para cezası öngörülmüştür. Ceza düzenlemelerinde, cezaların, adil, işletme büyüklükleriyle orantılı, hukuka uygun ve caydırıcı olması amaçlanmıştır.

Değerli arkadaşlar, öte yandan, toplumda görülen yetersiz ve dengesiz beslenmenin tek nedeni üretim azlığı değildir. En önemli konu, üretimden tüketime kadar geçen devrede gıda kayıplarının önlenmesi ve yurt düzeyinde dengeli dağıtımının yapılabilmesidir. Bu konuda yapılan araştırma sonuçlarına göre, gıda maddelerinin, hasattan tüketime kadar geçen devrelerde çeşitli sebeplerle meydana gelen fizikî kayıp miktarı yüzde 35'e yakındır. Ürünler istenilen seviyede elde edilse bile, maddelerin, ihtiyaç duyulan yerlere, kayıplara uğramadan, üretici ve tüketici menfaatlarını birlikte gözeterek dağıtımının yapılması bazı çabaları ve kanunî düzenlemeleri gerektirmektedir.

Gıda maddelerinin, işleme, ambalajlama, depolama, sınıflama gibi teknik işlemlerinin etkili bir şekilde kontrol altına alınamaması, ileri safhalarda tüketicinin aldanması ve ihracatın gelişmemesi gibi problemlerin daha da ağırlaşmasına neden olmaktadır.

Milletlerarası ticaretin büyük önem kazandığı günümüzde, ülkelere düşen sorumluluklar da artmaktadır. Gıda maddelerini dünya çapında standardize etmek suretiyle, bu sahada milletlerarası ticaretin daha serbest yapılabilmesi, Dünya Gıda Komisyonunun; yani, Codex Alimentarius Commıssıon'un başlıca amacını teşkil etmektedir.

Dünya Ticaret Örgütü, uluslararası ticareti yönetmek ve yönlendirmek üzere geniş yetkilerle donatılmıştır. Ülkemizce de onaylanan anlaşma ve eklerinde, gıda güvenilirliğine yönelik tedbirlerin tüm ülkelerce, ayırımcılık yapılmadan, eşit uygulamalarla yürütüleceği karara bağlanmıştır. Bu amaca ulaşmada, Codex Alimentarius Commıssıon'unun standartları esas alınmıştır. Ülkemizde, gerek Avrupa Birliği gerekse Dünya Sağlık Örgütü standartlarına uygun üretimin sağlanması, mevzuat birliğiyle mümkün görülmektedir.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; sonuç olarak, bu kanunla, gıda maddeleri üreten tesislerin imalat teknolojilerini geliştirebileceğiz. Tüketicilerin sağlıklı ürünler almalarını sağlayacağız. Tüketicileri ekonomik açıdan koruyacağız. Düşük kaliteli mamullerin piyasaya sürülmesini önleyip, toplumun sağlıklı beslenmesini sağlayacağız. Yüksek kaliteli mal üreten sanayicileri de haksız rekabetten koruyacağız.

Değerli arkadaşlar, işlenmiş gıda maddelerinin kalitesini de yükseltmek zorundayız. Bu kanunla, inşallah bunu da başaracağız. Üretimden tüketime tüm aşamalarda kayıpların en aza indirilmesini sağlayacağız. Ambalajla satılması gereken malların açıkta satılmasını engelleyeceğiz ve en önemlisi, denetim konusunda kargaşayı bu kanunla önlemiş olacağız.

Değerli arkadaşlar, bu tasarı, bunları, bu sonuçları elde etmek için hazırlanmıştır.

Bu kanunun, ülkemize ve milletimize hayırlı olmasını temenni ediyor, Yüce Meclisi saygıyla selamlıyorum. (Alkışlar)