Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

ERHAN USTA (Samsun)Teşekkür ediyorum Sayın Başkan.

Sayın, Bakan, değerli bürokratlar; hepiniz hoş geldiniz.

Sayın Bakan, mayısa ayında bir vizyon belgesi açıkladınız Aile ve Nüfus On Yılı Vizyon Belgesi diye. En sonunda söyleyeceğimi başında söyleyeyim, kusura bakmayın ama bu belgenin içerisinde herhangi bir vizyon da bir politika da biz göremedik. Çalışma başlık itibarıyla güzel bir çalışma, olması beklenen bir şey ancak -tabii, böyle bir vizyon belgesinin birazda irdeleyeceğiz içeriğini- olması gereken şeylerin olmadığını görüyoruz. Tabii bu nüfus meselesinin bir beka meselesi olduğunu, hani her şeye "Beka, beka..." diyorsunuz da esas beka meselesinin bu olduğunu görmek lazım. 69 sayfalık bir vizyon belgesinin ilk 10 sayfası takdimle geçiyor; takdim ve sunuşlar. 2 sayfa bir tarihçe veriyorsunuz; bundan altmış yıl önceki, kırk yıl önceki politikalara orada -onun da detaylarına gireceğim- atıfta bulunuyorsunuz, onları suçlayıcı bir kısım hususlar var burada. İşte "Uluslararası örnekler" demişsiniz 2 sayfa, ondan sonra "Bu alandaki ilerlemeler" deyip kurulan kurumlardan bahsediyorsunuz yani girdi odaklı, çıktıya yönelik bir şey yok burada, 9 sayfa da öyle geçiyor. TÜİK'te çok rahatlıkla bulabileceğimiz bir kısım göstergeleri veriyorsunuz, 22 sayfa da bunu ayırmışsınız. 12'inci sayfada "Vizyon, misyon, değerler ve ilkeler" diye bir kısım var, burada da yani birtakım iddialar ortaya koyuyorsunuz ama somut herhangi bir araştırma yok yani burada tabii araştırmanın tamamını koymanız gerekmez ama "Filanca şu akademisyenlerin yaptığı, bizim yaptığımız, işte şöyle saha çalışması yaptık, bu çalışmaya dayalı olarak bu iddiaları ortaya koyuyoruz." dediğiniz bir tane cümle dahi yok. Yani mesela evlilik müessesinin teşviki; tamam, kutsal, bizce de evlilik çok gerekli bir iddia. "Evliliği nesnel olarak geciktiren yapısal etkenlerin yanı sıra bir zihniyet dönüşümü de söz konusudur." diyorsunuz ama buna ilişkin yani gerçekten bu böyle midir, bunu hangi araştırmaya istinaden, hangi saha çalışmasına istinaden yaptığınıza ilişkin burada herhangi bir şey yok. Şimdi...

AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANI MAHİNUR ÖZDEMİR GÖKTAŞVar, anlatırım.

ERHAN USTA (Samsun)Olsaydı koyardınız diye düşünüyorum ben. Mesela, yurt dışında master yapanlar veya işte eğitim görenler bilir, bize hocalarımız bir şey söylediğimiz zaman bir argümanımızı ortaya koyduğumuzda bile "Based on what?" diye sorarlardı yani "Neye dayanarak bunu söylüyorsun?" diye söylerlerdi. Kaldı ki böyle çok katmanlı bir konuda çok sağlıklı birtakım araştırmalarla bu işin ortaya konulması gerekirdi, maalesef biz onu göremedik ve belge de tabii bu şekilde bitiyor. Hiçbir ekonometrik analiz yok, somut bir argüman yok, bir politika önerisini de burada göremiyoruz. Yani gerçekten bunu küçümsemek için söylemiyorum ama yapay zekâya vereyim bunun şeylerini, "input"larını; "İşte şöyle şöyle bir şey istiyorum." dese, bir saatte size hazırlayacağı bir metni bir vizyon belgesi diye toplumun huzuruna koymanızı ben doğrusu çok yakışıklı bulmadım, çok doğru bulmadım. Şimdi...

AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANI MAHİNUR ÖZDEMİR GÖKTAŞÖyle yapılmadı, çok büyük bir haksızlık var.

ERHAN USTA (Samsun)Zaten yapay zekâya yaptırmadığınız belli yani o belli, oraya koysanız bile bundan daha güzel bir şey olurdu diyorum ben.

Gençlerin nitelikli yetiştirilmesi ve yaşlı refahı diye bir stratejik öncelik olarak belirleniyor. Ya bugün şimdi "yaşlı refahı" diyorsunuz, emeklilerinin durumu ortada. 5 milyondan fazla emekli en düşük emekli maaşından maaş alıyor, emeklilerin yüzde 80'i açlık sınırının altında maaş alıyor yani bunu nasıl görmüyorsunuz veya bunu görmenize rağmen nasıl böyle cümleler kuruyorsunuz, onu anlamak mümkün değil.

Gençlerin durumu ortada, yani ne istihdamda ne eğitimde olan genç sayısı hızla tırmanıyor yani yüzde 25-30'lar civarında bir oran hangi yaş sınırından alacağınıza bağlı olarak değişiyor.

Şimdi, dolayısıyla bu belgeye bu şekilde baktığınızda içi tamamen boş bir belge. Bak, ben size bir örnek vereyim. Mesela ne olabilirdi? Sekizinci Kalkınma Planı'nda kamu mali yönetimiyle ilgili bir özel ihtisas komisyonu vardır. Mesela, 2000 yılından itibaren yapılan bütün reformlar o özel ihtisas komisyonundaki somut politikalara dayalı olarak yapılmıştır. Evet, orada fotoğraf yok, süslü cümleler yok ama orada bir devletin kamu mali yönetimi açısından yirmi yılına yön verecek mesela, politikalar yapılmıştı. Böyle bir şeyi hazırlayabilirdiniz. Hatta şu da var: On İkinci Kalkınma Planı'nda Aile. Nüfus ve Demokratik Dönüşüm adlı bir özel ihtisas komisyonu raporu var. Aslında böyle bir çalışma da var yani orada hedefler de var, birtakım vizyon da var ama sizin çalışmanızın onunla da hiçbir alakası yok maalesef.

Şimdi, Hacettepe Üniversitesi... Bu konu, nüfus konusu, tabii, temel meselemizin aslında o olması lazım. Sizinle konuşurken nüfus, aile, genç, çocuk... Şimdi Hacettepe Üniversitesi 1968 yılından beri her beş yılda bir çalışma yapıyor, bu en son 2018'de yapılmış. 2023'te çalışma yapılması beklenirdi. Konuya bu kadar önem verdiğini söyleyen bir iktidar zamanında bu çalışma yapılmıyor. 2024'te Anadolu Ajansının bir haberi var bu çalışmalar yapılacak diye protokol yapıldığına ilişkin, hâlâ çalışmadan bir eser yok. Hâlbuki bu çalışma, yine işte belli bir saha çalışması, ciddi bir çalışmaydı, bu politikalarınızı yön verebilirdi, bu çalışma da yapılmamış.

Şimdi, kalkınma planlarında aile planlamasına ilişkin politikalar konulmuş, geçmiş kalkınma planlarında. Ya, gerçekten bir okuma zahmetine katlanılırsa oralardaki asıl amacın ülkede kişi başına düşen geliri ve refah seviyesini yükseltmek olduğu, ülkenin özellikle Birinci Plan döneminde şartlarının kısıtlı olduğu ve nüfus artış hızı o günkü gibi devam edecek olursa zorluk ve yokluk içinde milyonlarca insanın olacağını anlatıyor. Bu bugün itibarıyla baktığınızda size çok doğru gelir, gelmeyebilir, her şeyi o günkü kendi şartları içerisinde değerlendirmek gerekirdi. Mesela o günkü dokümanlarda bile "Nitelik yönünden kalkınma için gerekli insan gücünü sağlayan..." diye bir ifade var. Bakın, aradan kaç yıl geçiyor? Bugün bu ifadeleri sizin dokümanlarınızın hiçbirinde göremiyoruz yani "Nitelik yönünden kalkınma için gerekli insan gücünün sağlanması..." O dönemde nüfusun azalma, artış hızında endişe verici derecede düşülmesi ihtimali akıllara bile gelmiyor çünkü çok sonra ortaya çıkmış bir fenomen bu, o zamanki hem iktisadi hem de sosyal anlayış ve literatür kalkınmayı öncelemiş, refaha kavuşan ülkelerin belli bir seviyede kalacağını düşünmüş, dolayısıyla o günkü politikaları bağlamından koparıp bugünlere komplo kurulmuş gibi lanse etmek çok yanlış ve etik dışı bir davranış olarak görüyoruz biz. Dünyada nüfus artış hızı azalma trendinde, evet, Türkiye'de de azalıyor ama Türkiye'de çok daha hızla azalıyor, bunu da görmek lazım. Ya istatistiklerde bir problem var... Ben anlamıyorum, mesela, 2001 yılında -diyelim ki 2001'den alıyorum- 1,2 Türkiye'de nüfus artış hızı, aynı yılda dünyada 1,3. 2025'e geldiğinde bu, dünyada 0,9'a düşüyor ama bizim istatistiklerde 0,4'e düşüyor ve bunlar sizin iktidarda olduğunuz dönemler. Yine, doğurganlık hızına baktığımızda, hadi geçmişte, ben onlara, sizin değerlendirmenize katılmıyorum ama birtakım yanlışlar yapıldı ama şimdi bu sizin döneminize, kendi döneminize baktığınızda bunu nasıl değerlendiriyorsunuz? Toplam doğurganlık hızı, 2002 2,17 kadın başına, şimdi kaç? 1,4-1,43 yani bu, sizin dönemizde düşen ve bugünkü sorunları konuştuğumuz yani bugünkü sorunların temelinde olan bir husus.

Şimdi, kadın iş gücüne katılım oranıyla ilgili iktidarın değişik kanatları arasında farklı şeyler var. Bir yandan kadın iş gücüne katılım oranları Türkiye'de geçmişte düşüktü, iktidarınız döneminde bir miktar artırıldı, onu kabul ediyorum elbette ama mesela sizin dokümanlarınızda veya diyelim ki Cevdet Yılmaz'a sorsanız işte "Kadın iş gücüne katılım oranının artırılması lazım." diyor ama sizin vizyon belgenizde yayınlarınızda kaç tane kreş, çocuk bakımı, yaşlı bakım yükünün kadınlardan alınması, kadınların iş koşullarının kolaylaştırılması ve benzeri, bunlardan ziyade "Evlilik yaşı yükseldi, düşürelim." efendim, "Çocuk başına para verelim." gibi yüzeysel, günübirlik politikalar ortaya çıkıyor. Tabii, sizin kervana YÖK Başkanı da katılıyor, hiçbir bilimsel çalışma olmadan diyor ki: "Efendim, üniversiteleri dört yıldan üç yıla düşürürsek, işte evlilik yaşını bir yıl erkene alırız." diye. Ya bir üniversite yani YÖK Başkanı böyle, doğrudur, yanlıştır, bak, bir şey demiyorum ama hiçbir saha çalışması, bir bilimsel çalışmaya dayalı olmadan böyle bir şeyi söyleyebiliyor bu ülkede maalesef yani. Tabii, gelir dağılımdaki bozulma burada önemli bir faktör, orta sınıf bana göre bu ülkede bilerek çökertildi, belirli bir gelirin üzerindeki aileler -ki bunlar esasen kaliteli devlet okullarında okumuş insanlardı- bugün devlet okullarındaki eğitim kalitesini, fiziksel şartları, güvenliği yeterli bulamıyor, onların tasarruf edebileceği miktarı özel okullara peşkeş çekiliyor. Şimdi, mesela bazı makalelerde, uluslararası yayınlarda çok var bu, işte "ebeveyn olmanın maliyeti" diye bir kavram var, bunun üzerinde duruluyor, aile hayatının erişilebilir, satın alabilir, uygun maliyetli hâle getirilmesi üzerinde duruluyor. Bizdeki gelişmeler tam tersi yani bir ev, araba, insanın çocuğunun başını sokacağı bir ev alması filan, artık bunlar hiç mümkün değil, hatta, işte insanların bir miktar tasarrufları vardı, bu fon soygununda da onlar soyuldu, göçtü gitti. Şimdi, bunlara çözüm olarak bakıyorsun ki Sayın Erdoğan biraz sanki yurt dışından göç almayı çözüm gibi ortaya koyuyor. "Kendi okumuş insanımız, eğitimli insanımız giderse gitsin yurt dışına." diyoruz, yurt dışından da vasıfsız, suça meyilli milyonlarca kaçak göçmeni ülkemize buyur ediyoruz. Bu meselelerde bakın, ben üç yıl önce İYİ Parti Grup Başkan Vekiliyken bir araştırma önergesi vermiştim ve dedim ki, o konuşmayı da bugünkü gibi hatırlıyorum: "Arkadaşlar, bakın, bu siyasi bir konu değil, bu Türkiye'nin meselesi. Gelin, bu nüfus artış hızımız niye düşüyor? Doğurganlık hızımız aslında niye düşüyor? Bu meselede neler yapılması lazım? Parlamento olarak bunun üzerine bir eğilmemiz lazım." dedik. Sizin parti grubunuz bizim önergemizi reddetti. Dolayısıyla, bu işlerde de çok samimi olmadığınızı net bir şekilde görüyoruz. Şimdi, tabii, bu, nüfusun düşmesi veya artış hızının azalması, doğurganlığın azalması çok katmanlı bir sorun. Belki farklı grupların farklı gerekçeleri vardır evlenmeme için, çocuk yapmama için. Bazılarının maddi olanağı yoktur, bazılarının bakım imkânı yoktur, bazılarının zamanı kısıtlıdır, bazıları gelecekten ümitsizdir, adaletle ilgili, güvenlikle ilgili sıkıntılar vardır.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

ERHAN USTA (Samsun)Eğitim konusunda, sağlık konusunda sıkıntılar vardır.

OTURUM BAŞKANI NİLGÜN ÖKTeşekkür ediyoruz Sayın Usta.

ERHAN USTA (Samsun)Bitiriyorum cümlemi.

Burada bunların araştırılması gerekirdi. Benim temel eleştirim: Hiçbir araştırma yapmadan böyle bir şeyi ortaya koyuyorsunuz.