Büyükşehir belediyeleri kanunutasarısı (s.s.619)

CHP GRUBU ADINA MUHARREM KILIÇ (Malatya)Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; Büyükşehir Belediyesi Kanunu Tasarısının 5 inci maddesi üzerinde Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına söz almış bulunmaktayım; Yüce Heyeti saygıyla selamlıyorum.

Sayın milletvekilleri, tasarının bu maddesiyle, büyükşehir belediyesinin, ilçe belediyelerinin ve ilk kademe belediyelerinin sınırlarının kapsamı gösterilmektedir. Büyükşehir belediyesi sınırlarının mesafe olarak kapsamı ise, tasarının 4 üncü maddesinde gösterilmiştir. Yani, belediye sınırları içerisindeki ve bu sınırlara 10 kilometre uzaklıktaki yerlerin son nüfus sayımına göre toplam nüfusu 750 000 olacak denilmektedir. Ancak, tasarının geçici 2 nci maddesiyle, İstanbul ve Kocaeli için özel bir düzenleme yapılarak, büyükşehrin sınırı il sınırı olarak kabul edilmiş ve diğer büyükşehirlerde ise nüfusu 2 000 000'a kadar olan illerin sınırları valilik binası merkez olmak üzere yarıçapı 20 kilometre olarak, nüfusu 2 000 000'dan fazla olan büyükşehirlerde ise yarıçapı 50 kilometre olarak alınır denilmiştir.

Değerli milletvekilleri, bu düzenleme açık bir eşitsizlik ve çifte standart getirmektedir. Eğer bir mesafe konulacaksa, ortak bir düzenlemeyle, standart bir mesafe koyalım. Bu mesafeyi de biraz geniş tutalım, planlı yaşam ve modern kentleşmeyi daha güzel sağlayalım. Bu nedenle, bu düzenleme yanlış olmuştur diye düşünüyorum.

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; ülkemizdeki son nüfus sayımı 2000 yılında yapılmıştır. Ülkemizde hızlı bir nüfus artışı yaşanmaktadır. Yine, ülkemizde, kırsal alanlardan kent merkezlerine büyük ölçüde nüfus kayması görülmektedir. Bunun yanında, bazı kentlere sadece kendi kırsal bölgelerinden değil, çevre illerden, hatta daha uzak illerden göçler olmaktadır. Bu nedenle, illerin şu anki konumlarını, 2000 yılında yapılmış olan nüfus sayımına göre değerlendirmek, bizi çok yanlış sonuçlara götürecektir.

Bu tasarının 4 üncü maddesinde, belediye sınırları ve bu sınırlara 10 kilometre uzaklıktaki yerleşim birimlerinin, son nüfus sayımına göre nüfusu 750 000'den fazla olan belediyelerin fizikî ve ekonomik düzeyleri dikkate alınarak, kanunla büyükşehir belediyesine dönüştürülebileceği belirtilmektedir. Bu düzenlemeyle, büyükşehir belediyesi kanununu 2004 yılında çıkarmış olacağız; ancak, belediyelerin nüfus durumunda son nüfus sayımını esas alacağız. Bunun, büyük bir çelişki ve Türkiye'nin mevcut şartlarını dikkate almayan bir düzenleme olduğu açıktır. Buna somut bir örnek olarak Malatya'yı verebiliriz. 2000 yılı nüfus sayımı sonuçlarını esas alırsak, Malatya'nın merkez nüfusu 381 000 olarak görülmektedir. Oysa, Malatya Ticaret ve Sanayi Odasına bağlı ticaret erbabı, Malatya merkeze bağlı Beydağı, Dilek, Erenli, Hanımınçiftliği, Konak, Orduzu, Şahnahan, Topsöğüt ve Yaygın Belde Belediyelerini de dikkate alarak, ticarî pazarlama hesaplarında, Malatya merkez nüfusunu 650 000 kabul ederek, ticaret ve pazarlama hedeflerini buna göre belirlemektedirler. Malatya'ya bağlı ve Malatya'ya 9 kilometre mesafedeki ilçemiz Yeşilyurt'un nüfusu, 2004 yılı itibariyle, kendisine bağlı Bostanbaşı, Gündüzbey ve Yakınca belde belediyeleriyle birlikte, 50 000'in üzerindedir. Yine, Malatya'ya 10 kilometre mesafede bulunan Battalgazi İlçemizin, kendisine bağlı Hasırcılar ve Hatunsuyu belde belediyeleriyle birlikte, nüfusu 50 000 civarındadır. Yani, 2004'te sayım yapılacak olsa, Malatya, bu tasarıya göre bile, büyükşehir olabilecek durumdadır. Bu nedenle, tasarı, Malatya ve benzeri iller için açık bir haksızlık yaratmaktadır.

Kaldı ki, bu, Malatya'ya yapılan bir haksızlık da değildir. Daha önce büyükşehir belediyesi yapılan 16 ilimizi incelediğimizde, Malatya, mevcut büyükşehir belediyelerinden, örneğin Sakarya'dan, İzmit'ten, Erzurum ve Samsun'dan, hem il merkezi nüfusu bakımından hem de ekonomik ve sosyal yönden daha gelişmiştir. Zira, Malatya, ekonomik ve sosyal yönüyle, üniversitesiyle, organize sanayi alanlarıyla, kayısısıyla, çok geniş bir etki alanıyla bir cazibe merkezi olduğundan, çevre il ve ilçelerdeki insanların yönelmesiyle büyük ölçüde göç alan illerimizden birisidir. İşte, bu durumu dikkate alarak, ilin milletvekili olarak, seçildikten hemen sonra, Malatya İlinin büyükşehir belediyesi olması yönünde kanun teklifi verdim. Büyükşehir düzenlemesinin yeni bir kanunla yapılacağı belirtilerek, bu teklifim Genel Kurul gündemine henüz alınmadı; ancak, getirilen bu tasarıda, ne yazık ki, Malatya'nın ve Malatya ile aynı konumdaki illerin büyükşehir belediyesi yapılması konusunda herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır.

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; daha önce büyükşehir belediyesi yapılan belediyelerle aynı konumda bulunan Malatya, Afyon, Aydın, Balıkesir, Denizli, Hatay, Manisa, Kahramanmaraş, Mardin, Muğla, Ordu, Sivas, Tokat, Trabzon, Şanlıurfa ve Van İllerimizin de büyükşehir belediyesi yapılması konusunda bir çözüm üretmeliyiz.

Bu duygu ve düşüncelerle, Yüce Heyete saygılarımı sunuyorum. (CHP sıralarından alkışlar)