Genel Kurul konuşması

CHP GRUBU ADINA OSMAN COŞKUNOĞLU (Uşak)Sayın Başkan, değerli arkadaşlar; Belediyeler Kanunu Tasarısının 13 üncü maddesi üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu adına söz almış bulunmaktayım.

13 üncü madde, hemşeri hukukuyla ilgili; beldelerdeki, mahallelerdeki hemşerilerin, hemşerilik bilinciyle hareket etmesini sağlayacak hemşeri hukukuyla ilgili.

Değerli arkadaşlar, Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısıyla başladığımız bu yasaların içinde en çok, belki, rastladığımız kavram ve iddia, katılımcılıktır. Nitekim, Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısının genel gerekçesinin birinci paragrafını unutmamanızı dilerim. Birinci paragrafında şöyle der: "Küreselleşme ve sanayi toplumu şartlarından bilgi toplumuna geçiş şeklinde özetlenebilecek olan dünyadaki gelişmeler -dünyadaki gelişmeleri iki kavramla özetliyoruz: Küreselleşme ve bilgi toplumu; hükümetin getirdiği Kamu Reformu Yasası Tasarısının gerekçesinin birinci paragrafına göre- ile halkımızın artan ve çeşitlenen talepleri, etkililiğin artırılması ve katılımcılık ekseninde kamu yönetiminde kapsamlı bir yeniden yapılanma ihtiyacını gündeme getirmiştir."

Böyle başladık bu yasa dizisine. Anahtar kelimeler "bilgi toplumuna geçiş", "küreselleşme", "katılımcılık", "halkımızın artan ve çeşitlenen taleplerine yanıt verebilmek ve bunları halkımıza en yakın yerde yapabilmek." İddialar bunlardır. Şimdi, bu iddialar doğrudur. Şöyle bir ekleme yapayım: Bir toplumbilimcinin araştırmasına göre, İngiltere'de yapılmış bir araştırmaya göre, yaklaşık on onbeş sene önce, Batı demokrasilerinde sivil toplum kuruluşlarına üye olanların sayısı siyasî partilere üye olanların sayısını geçmiştir. Bu, sivil toplumun katılımcılık yönündeki iradesini, azmini, istekliliğini gösteriyor. Bu, bir taleptir, biz katılmak istiyoruz diye bir taleptir; fakat, bu talep kendiliğinden ortaya çıkmaz; bu talebin ortaya çıkabilmesi için, bu talebi yaratabilecek hakların da sunulması gerekir. Sivil topluma birtakım hakların sunulması gerekir ki, sivil toplumun örgütlenip gerçekten katılımcı olma taleplerine anlam kazandırabilelim.

Şimdi, bu 13 üncü maddede, biz, bu hakların hiçbirini görmüyoruz. Bu 13 üncü madde ileriye götürmüyor, geriye götürüyor. Hemşerilik hakkını ileriye götüren hiçbir şey yok. Şimdi, hemşerilik hakkından söz ediyor. Hemşerilerin şöyle hakları vardır deniliyor birinci fıkrada: "Hemşerilerin, belediye karar ve hizmetlerine katılma, belediye faaliyetleri hakkında bilgilenme ve belediye ida-resinin yardımlarından yararlanma hakları vardır." Bir hak ifade ediliyor; fakat, bu hakkı yerine getirecek mekanizmalardan söz edilmiyor. Oysa, aynı maddenin son paragrafında yükümlülükler gayet net ve somut bir şekilde mekanizmalarıyla ifade edilmiştir. Maddenin son fıkrasını okuyorum: "Belediye sınırları içinde oturan, bulunan veya ilişiği olan her şahıs, belediyenin, kanunlara dayanan kararlarına, emirlerine ve duyurularına uymakla ve belediye vergi, resim, harç, katkı ve katılma paylarını ödemekle yükümlüdür." Yükümlülükler gayet net bir şekilde ifade edilmiş ve yükümlülük olarak ifade edilmiş; ama, katılımcılık hakkını yerine getirecek mekanizmalardan söz yok.

Şimdi, bu çelişki bütün görüştüğümüz yasalarda var. Bir haktan, bir katılımcılıktan söz ediliyor; fakat, bunun önünü açacak, bunu mümkün kılacak mekanizmalardan hiçbir yerde söz edilmiyor. Genel bir iyi niyet temennisi olarak ifade ediliyor; bunu, çok fazla samimî bulmuyorum.

Neler olabilir bu mekanizmalar? Burada da bir hatırlatma daha yapayım. Katılımcılıktan söz ediyorsak, bu yasaların hazırlanılmasında toplumumuzun katılımcılığını aramış olmamız gerekir diye düşünüyorum. Toplumumuzun önemli sivil toplum kuruluşlarından bir kurumun, bir kuruluşun, TESEV'in hazırladığı çalışmaya göre, örneğin mahallelere şu mekanizmalar konulabi-lirdi; hemşeri hukuku altında TESEV'in yaptığı öneriler şunlardır:

Hemşerilere belediye başkanlarını geri çekme hakkı verilebilir. Bir referandumla veya başka mekanizmalarla somut bir hak verilebilirdi. Böyle bir şey yok maddemizde.

Meclis gündemine öneri götürme hakkı verilebilirdi. Böyle bir hak da verilmiyor. Somut hiçbir şey yok; genel bir temenni var.

TESEV'in önerilerine devam ediyorum.

Bazı imar, yatırım ya da harcama kararları için referandum yaparak görüşlerini alma hakkı verilebilirdi. Bu da yok.

Şimdi, mevcut olan imar planı uygulamalarının sonuçlarını hemen hemen her kentimizde görüyoruz. Bu imar planı uygulamalarında, imar kararlarının alınmasında halkın doğrudan katkısını sağlayacak mekanizmalara, bu hakkı sağlayacak mekanizmalara bu maddenin yer vermesi gerekirdi.

Her şeyden önce, bu yasalar, böyle ciddî sivil toplum kuruluşlarının görüşü alınarak hazırlanmalıydı. Görüşler yazılı; fakat, yasada görmüyoruz.

Bu arada diğer bir önemli gelişme de -ve bunu yerime geçer geçmez, soru olarak, Sayın Başkanın aracığıyla, Sayın Bakanımıza yöneltmek istiyorum- UNDP, yani Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı desteğiyle Türkiye'de uygulanmakta olan "Yerel Gündem 21" diye bir program vardır. Burada katılımcı süreçleri geliştirme mekanizmaları geliştirilmektedir. Ne gibi mekanizmalar uygulanmaktadır; Türkiye'nin de bazı pilot bölgelerde uyguladığında, bakın, neler vardır: Kent konseyleri veya benzeri platformlar. Çalışma grupları... Farklı kurumlardan ve sektörlerden gelen gönüllülerin ilgili kentin öncelikli konularında ve sorun alanlarında yoğunlaşabileceği katılımcı bir mekanizma, çalışma grupları. Mahalle ölçeğinde çalışmalar kapsamında da birçok kentte oluşturulan muhtarevleri, mahalle hizmet odaları gibi, mahalle meclisleri gibi, katılımcı süreçlerin, belde halkının gündelik yaşamında katılımcılığın ifadesini bulmak, bir slogandan öte ifadesini bulmasını sağlayıcı mekanizmalar mümkündür. Kadın meclisleri, kadınlara yönelik platformlar ve çok amaçlı kadın merkezleri, karar alma süreçlerine kadınların etkin katılımının teşvik edilmesi ve kadın bakış açısının tüm politikalara ve stratejilere yansıtılması gibi öncelikli konularda bilinç düzeyinin artmasına yardımcı olacak mekanizmalar. Gençlik meclisleri keza. Aynısını, gençlik platformunda, düzeyinde de... Gençliğin her alanda karar alma mekanizmalarına katılımının sağlanmasına olanak verecek bir mekanizma. Yani, bu mekanizmalar vardır, uygulanmaktadır.

Bu maddede de -daha önceki 9 uncu maddede de, ben, bunu dile getirmiştim Sayın Bakana sorarak- sadece bir gevşek temenni olarak, bu katılımcılığı bir hak olarak ifade etmek yerine, bu yasada tıpkı yükümlülükler nasıl somut ifadelerle listeleniyorsa, katılımcılığı teşvik eden mekanizmalar, katılımcılığı mümkün kılan mekanizmaların da bu yasada yer almış olması gerekirdi.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

OSMAN COŞKUNOĞLU (Devamla)Sayın Başkan, son cümle...

BAŞKANBuyurun Sayın Coşkunoğlu.

OSMAN COŞKUNOĞLU (Devamla)Ancak bu şekilde, katılımcılığın, burada sık sık ifade edilen katılımcılığın ciddîye alındığına ikna olmak mümkündür.

Bilgi edinmek diyoruz, bilgi toplumu diyoruz. Bu bilgi edinme, bilgi toplumu olmak da bir temenni şeklinde ifade edilmemeliydi, daha zorunlu mekanizmaların geliştirilmesi gerekirdi. Bu bakımlardan madde, katılımcılığı teşvikten, halkın katılımcılığını teşvikten çok uzaktır, sadece yükümlülükleri somut bir şekilde sıralamaktadır. Genel olarak görülen bir eğilimin bir ifadesi de bu maddededir; söylem var; fakat, somut, maddelerde kendini göstermiyor bu söylemler.

Bunu dikkatinize getirir, hepinize saygılar sunarım. (CHP sıralarından alkışlar)