2003 mali yılı bütçesi 10 uncu tur görüşmeleri

MALİYE BAKANI KEMAL UNAKITAN (İstanbul)Sayın Başkan, sayın milletvekilleri, hepinizi saygıyla selamlıyorum.

2003 yılı bütçesine zemin oluşturan temel ekonomik değerlerle bütçenin gelir ve gider büyüklüklerini, özelliklerini, size, 23 Martta yaptığım sunuş konuşmasında açıklamıştım. 2003 bütçesinin görüşülme süreci, bugün, Enerji Bakanlığının ve Bakanlığımın gider bütçesi ile gelir bütçesi maddeleri, cumartesi günü de tümü üzerindeki son görüşmeler yapılarak tamamlanmış olacaktır. Bu nedenle, sizlere Bakanlığımın gider bütçesi ve gelir bütçesi hakkında bazı açıklamalarda bulunmak istiyorum.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Maliye Bakanlığı, maliye politikalarının hazırlanması, bu politikaların uygulanması, uygulamanın takibi ve denetlenmesiyle görevlidir. Bakanlığın temel görevleri, devlet bütçesini hazırlamak ve uygulamak, devlet gelirlerini tahsil etmek ve gelir politikasını uygulamak, devlete ait malları yönetmek, devlet hesaplarını tutmak ve saymanlık hizmetlerini yapmak, devletin hukuk danışmanlığını yapmak ve muhakemat hizmetlerini yürütmek, karapara aklanmasıyla ilgili araştırma ve incelemeleri yapmak, bütün bu görevlerin uygulanmasını izlemek, değerlendirmek, incelemek ve teftiş etmektir.

Maliye Bakanlığının merkez birimleri yanında, 2 000’i aşkın taşra ve 26 adet yurtdışı birimi vardır. Bu birimlerde 71 169 personel çalışmaktadır. Personelimizin yüzde 9,8’i taşradadır; bunun, yüzde 62,7’si vergi idaresi personelidir. Bildiğiniz üzere, ülke ekonomisinin yönlendirilmesinde, maliye politikaları gider ve gelir yönleriyle bütçe kanunlarında şekillenerek uygulanmaktadır. Maliye politikalarının gider, gelir, nakit ve borçlanma yönleriyle bir bütünlük içerisinde kararlılıkla uygulanması, bütçe disiplininin sağlanabilmesi ve hedeflere ulaşabilmesi bakımından şarttır.

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; önce kesin hesap kanun tasarısı görüşülen Maliye Bakanlığı 2001 Yılı Bütçesiyle ilgili kısa bilgi vermek istiyorum. 2001 Yılı Bakanlık bütçesi başlangıç ödeneği tutarı 10,9 katrilyon lira olup, bunun, 353,9 katrilyon lirası Bakanlığın kendi harcamaları için öngörülmüştür. Yıl sonunda toplam harcama, yüzde 20,3, daha fazlasıyla 13,2 katrilyon liraya, Bakanlığın kendi harcaması ise 570,7 trilyon liraya ulaşmıştır.

Burada şu hususu tebarüz ettirmek istiyorum: Bu Kesinhesap Kanunu Tasarısıyla ilgili Büyük Millet Meclisimizde yapılan görüşmelerin daha fazla bir zaman dilimi içerisinde ve hatta ayrı bir zaman diliminde alınarak, bunların daha fazla irdelenmesi taraftarıyız Bakanlık olarak ve hükümet olarak; çünkü, şuna inanıyoruz ki; bir bütçeyi yapmak önemli olduğu kadar, o bütçeyi icra etmek, o bütçeyi söylenen kalemlere göre tutturmak çok daha önemlidir; yani, icraat çok daha önemlidir. Biz de, şimdi uygulamalar, maalesef, yılın bütçesi üzerinde çok fazla yoğunlaşmakta, onlar çok fazla irdelenmekte; fakat, sonunda gelinen nokta, nerelere gelinmiş, sapmalar olmuş mu, ödenekler denildiği kadar mı olmuş, daha fazla ödenek üstü harcamalar mı olmuş, gelir tahminleri tutturulmuş mu, faizdışı fazlası tutturulmuş mu, makro hedefler tutturulmuş mu, maalesef, bunlar yeteri kadar bu çatı altında fazla irdelenmiyor. Bu, çok önemli bir husustur. Biz şunu arz ediyoruz ki; zannediyorum, bundan önce konuşan muhalefet sözcülerimiz de, Muhalefet Partimizde aynı düşüncededir; çünkü, bu önemli bir gerçektir. Kesinhesap Kanunu Tasarısının, gerek Plan ve Bütçe Komisyonunda gerekse Genel Kurulda uzun uzun incelenmesi, üzerinde konuşulması, varılan neticelerin analiz edilmesi çok çok mühimdir. Bu, Türkiye’nin önemli bir sorunudur. Bundan sonra Büyük Millet Meclisimiz de bu şekilde bir karar alırsa çok daha Türkiye’nin lehinde olur; çünkü, iktidar, muhalefet gibi düşünmeye başlar, muhalefet, iktidar gibi düşünmeye, onların sorumluluklarını alarak düşünmeye başlarsa, bu çatı altından çok daha iyi kararlar çıkacağına inanıyorum.

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; bu açıklamamdan sonra 2003 yılı gider bütçesiyle ilgili de bazı bilgiler arz etmek istiyorum: Bakanlığımın 2003 yılı gider bütçesi içerisinde yer alan ödenek tutarı 28 katrilyon 507 trilyon lira olup, bunun sadece, yüzde 4’ü kendi giderlerimize aittir. Bakanlığımızın 2003 yılı giderlerini karşılamak için, 1 katrilyon 129 trilyon lira tutarında ödenek teklif edilmektedir. Bu ödeneğin yüzde 75,9’u personel giderlerine, yüzde 12,5’i diğer carî giderlere, yüzde 9,3’ü yatırım giderlerine, yüzde 2,4’ü de, Bakanlığın kendi transfer harcamalarına aittir.

2003 yılı ödenek teklifimizin yüzde 96’sına tekabül eden 27,3 katrilyon lira ise, Bakanlık dışındaki devlet ihtiyaçlarına ayrılmıştır. Bu tutar içerisinde, katma bütçeli kuruluşlara yapılacak Hazine yardımı için 8,8 katrilyon lira, yükseköğrenim kurumlarına yapılacak devlet katkısı için 2,5 katrilyon lira, TC Emekli Sandığı için 5,9 katrilyon lira, ihracatta Katma Değer Vergisi iadeleri için 3,9 katrilyon lira, emeklilere vergi iadesi için 732 trilyon lira, Kredi ve Yurtlar Kurumu için 100 trilyon lirası öğrenci harç kredisi ve beslenme kredisi olmak üzere, 650 trilyon lira ödenek bulunmaktadır.

2003 yılı konsolide bütçe gelirleri tahmini 100,8 katrilyon liradır. Bunun 85,9 katrilyon lirası vergi gelirlerinden, 10,3 katrilyon lirası vergi dışı normal gelirlerden, 4,1 katrilyon lirası özel gelir ve fonlardan, 425 trilyon lirası da katma bütçeli idarelerin gelirlerinden oluşmaktadır. 2003 bütçesinde vergi gelirlerinin tahmini, 85 katrilyon 955 trilyon lira olarak öngörülmüştür. 2003 yılı bütçesinde yer alan gelir tahminlerinin yapılması sırasında, 2003 yılında ekonominin makro çerçevesine ilişkin olarak ortaya konulan büyüme, enflasyon oranı, dış ticaret büyüklükleri ve diğer göstergeler esas alınmış ve geleneksel tahmin modelleri kullanılmıştır.

Vergi Barışı Kanunu kapsamında 2003 yılında gerçekleşmesi beklenen 2,4 katrilyon lira bütçeye gelir olarak yazılmıştır. Burada bir yanlış anlama söz konusu; bunu, özellikle, arz etmek istiyorum. Bizim bütçeye koyduğumuz vergi gelirlerinde Vergi Barışı Kanunundan dolayı düşen pay, daha önce, 58 inci Hükümet zamanında Başbakanımız tarafından kamuoyuna açıklandığı üzere, 2,4 katrilyon liradır; bu miktarı, biz, gelecek para tahmininde vergi gelirine ilave etmiş bulunuyoruz. Yani, kamuoyunda bazen 10 katrilyon lira, bazen 700 trilyon lira gibi rakamlar söyleniyordu; fakat, konulan gerçek para, beklenen tahmin 2,4 katrilyon liradır; o, bütçeye konmuştur ve bütçe rakamları ona göredir. Hepinizin de bildiği gibi, son gelişmeler, aldığımız rakamlar, bunun üzerinde bir gerçekleşmenin olacağı yönündedir, inşallah, o şekilde gerçekleşir.

Sayın Başkan, kıymetli milletvekilleri; içinde bulunduğumuz günlerde, özellikle, bölgemizde yaşanan sıcak gelişmeler dikkate alındığında, kamu maliyesinde her zamankinden daha dikkatli ve disiplinli olmamız zorunlu hale gelmektedir; 2003 bütçesi, bu zorunluluk dikkate alınarak hazırlanmıştır.

Hükümetimizin vergi politikası, vergi tabanının genişletilmesi, kayıtdışı ekonomiyle mücadele ve vergi oranlarının düşürülmesi esasına dayanmaktadır. Vergi oranlarının düşürülmesiyle ilgili olarak, bilhassa sayın muhalefet, bizden çok acil uygulama bekliyor; bu hususta biraz sabırsızlığı var; ama, hiç merak edilmesin, bununla ilgili kanun tasarımız Meclise geldi, inşallah, yarın Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşülecek. bazı vergi indirimleri de kanunla değil, hükümet kararnamesiyle söz konusu oluyor; çok yakın zamanda onların da haberleri alınacak inşallah.

Mevcut durumda, vergi sistemimiz, dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içerisindeki payının hızla arttığı, adaletsiz ve fiktif kazançları vergilendiren bir görüntü vermektedir. Bu nedenle, hükümetimizin, kamu maliyesi alanındaki en önemli önceliği bu tabloyu düzeltmektir. Bunun için, kayıtdışı ekonomiyle kararlı bir şekilde mücadele edilmesi ve doğrudan vergilere ilişkin sistemimizin yeni bir anlayışla gözden geçirilmesi zorunludur; ancak bu şekilde vergi tabanının genişletilmesi mümkün olabilecek ve vergi oranlarının makul seviyelere çekilmesi sağlanabilecektir.

Bununla beraber, borçların sürdürülebilirliliği açısından önem arz eden faizdışı fazla hedefinin gerçekleştirilmesine dönük önlemlerin de alınması gerektiği, gayet tabiîdir. Bu kapsamda, dolaysız vergilere ilişkin sistemi basitleştiren, yatırım indirimi sistemini daha rasyonel hale getiren, kurum kazançlarındaki vergi yükünü yüzde 65’lerden yüzde 45’lere indiren, değişik finansal açılar üzerindeki vergi yükünü eşitleyen, sağlık ve eğitim harcamalarını belirli bir tutarının indirimine izin veren değişiklikler içeren tasarıyı Yüce Meclisimize arz etmiş bulunuyoruz.

Vergi sistemine ilişkin yapacağımız düzenlemeler, sistemi basitleştirip, vergi yükünü azaltırken, mükelleflerin gönüllü uyumunu da artıracaktır.

Doğrudan vergiler alanında yapılan söz konusu değişikliklerin yanı sıra, vergi idaresinin etkinliğinin artırılmasına da özel önem verilmektedir. Vergi idaresinde, vergi tipi örgütlenmeden fonksiyonel örgütlenmeye geçilmekte, vergi denetimi etkinleştirilmekte ve yönetim kapasitesi geliştirilmektedir. Tüm bunlar daha etkin ve mükellef odaklı bir vergi idaresi yaratmaya dönük çalışmalardır. Vergi idaresinin teknolojik altyapısı da, çağdaş ülke uygulamalarına paralel hale getirilecektir; böylece, hem mükelleflerimize daha iyi hizmet sunulması sağlanacak hem de idarenin yönetim ve denetim kapasitesi güçlendirilecektir.

Kayıtdışı ekonomiyle mücadele açısından, öncelikle kayıtdışılığı teşvik eden adaletsiz yapı ortadan kaldırılacaktır. Böylece, fiktif kazançları vergilendirmeyen daha adaletli bir sistemde vergi tabanının genişletilmesi sağlanacaktır. Bununla beraber, vergi denetimi yeni bir anlayışla ele alınacak ve 2003 yılından başlamak üzere, vergi kayıp ve kaçağının daha yoğun olduğu riskli sektörler başta olmak üzere, sektörel bazda incelemeler üzerinde yoğunlaşılacaktır.

Vergi tabanının genişletilmesi ve kayıtdışılıkla mücadele kapsamında belirli tutarın üzerindeki işlemlerin bankacılık sistemi aracılığıyla yapılmasının zorunlu tutulması da dahil, her türlü önlem alınacaktır.

Yine, bu kapsamda, vergi barışı projesiyle, mükelleflerimize sağlanan avantajın bu konudaki en son düzenleme olduğunu özellikle vurgulamak istiyorum. Vergi affına ilişkin düzenlemelerin zorlaştırılmasına dönük anayasa değişikliği çok kısa süre içerisinde Yüce Meclise sunulacaktır.

Dolaysız vergi, vergi idaresi ve vergi denetimi alanlarındaki bu tedbirlerle, kayıtdışını kayıt içine alma konusunda önemli bir mesafe kaydedilecektir. Hedefimiz, işleyen, adaletli, makul oranlı ve mükellef memnuniyetini sağlayan bir vergi sistemidir.

Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; 2003 yılı konsolide bütçesinin ocak, şubat -iki aylık- uygulama sonuçlarını da almış bulunuyoruz. Bu dönemde, önceki yıla göre yüzde 1,8 artışla 20,9 katrilyon lira harcama yapılmış; yüzde 43,2 artışla 14,2 katrilyon lira gelir elde edilmiş; vergi gelirleriyse, yüzde 50,3 artışla 11,6 katrilyon lira düzeyinde gerçekleşmiştir.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)